TOPAZ Nummer 1 / 2001
Welkom
Inzicht in Stress
Vormgeving en de Tuin voor Herstel en Rust
Nieuwe Ogen voor Wetenschap
Briljante vermogens van onze zintuigen
Hildegard von Bingen
Een baanbrekend jeugdproject
Filmrecensie: The Unbreakable
Duurzame ontwikkeling
Ecologisch rapport

Nieuwe Ogen voor Wetenschap

De hedendaagse wetenschap beweert vaak dat de werkelijkheid bestaat uit wat instrumenten meten – niet wat wij als levend werktuig kunnen meten. Maar is dat echt zo? Zijn we bereid op die manier onze eigen ervaring niet ontvankelijk te verklaren?

Neem een paar seconden de tijd om rond te kijken, terwijl u dit begint te lezen. Zie hoeveel dingen die u opmerkt een product zijn van de moderne wetenschap en technologie. Als u binnenshuis bent, is het goed mogelijk dat er een televisie en een radio aanwezig zijn, een telefoon, een magnetron, de bril die u draagt, de elektrische bedrading in uw huis, het synthetische materiaal van uw kleren, de chemicaliën in de verf en de lak die we gebruiken.

Misschien heeft u vanmorgen een aspirine genomen tegen hoofdpijn of heeft u vitaminepillen geslikt; zelfs het water uit de kraan is chemisch behandeld. De lijst is enorm. Terwijl sommige van deze producten ons duidelijk voordeel hebben gebracht, zijn we ons tegelijkertijd zeer bewust van de vernietigende gevolgen van de toegepaste wetenschap, of het nu allerlei vormen van bewapening betreft, de chemische vervuiling van de omgeving of bezorgdheid over genetische manipulatie.

Veel van de voorbeelden die we genoemd hebben, vinden hun oorsprong in een simpele uitvinding of een toevallige observatie. Bij de ontwikkeling van de aanvankelijke ontdekking wordt dan vervolgens dikwijls het groeiende bouwwerk van de moderne wetenschap betrokken om een eenvoudig idee om te zetten in een hoogst effectief kunststuk van moderne technologie.

De rechtstreekse registraties van onze zintuigen zijn slechts zelden voorwerp van onderzoek in de moderne natuurwetenschappen. Dat wordt sinds lange tijd onderkend. Het begrip primaire en secundaire kwaliteiten heeft zich geleidelijk door de eeuwen heen ontwikkeld. Een primaire kwaliteit wordt gedefinieerd als datgene wat objectief gemeten kan worden –zoals lengte, tijdsverloop, gewicht, temperatuur enzovoort. Secundaire kwaliteiten betreffen onze reactie als mens hierop: sensaties zoals warmte of kou, helder of dof, luid of zacht – elk van deze wordt als inherent subjectief benoemd. De moderne wetenschap houdt zich bezig met het domein van de primaire kwaliteiten. Door de ogen van de moderne wetenschap worden ze beschouwd als de ware realiteit. Alle secundaire kwaliteiten worden vervolgens gezien als de interne menselijke respons op deze primaire voorwaarden zonder externe werkelijkheid. Enkele voorbeelden kunnen helpen om deze notie -die het hart vormt van een groot deel van de moderne wetenschap -te verhelderen. We hebben allemaal wel eens een situatie meegemaakt waarbij twee mensen zich in dezelfde kamer bevinden en de één het warm heeft en de ander koud.

De mens als integraal onderdeel van een zinvol universum De temperatuur in de kamer, zoals deze gemeten wordt door een thermometer, is dezelfde voor beiden. De vastgestelde temperatuur is wetenschappelijk gezien een primaire kwaliteit, terwijl het gevoel van warm of koud subjectief is en daarom wordt het vanuit wetenschappelijk standpunt als secundair beschouwd. Natuurlijk is voor de betrokken personen de subjectieve gewaarwording de meest belangrijke en voor hen is het minder relevant om te horen dat het feitelijk 20° Celsius is. Hier is sprake van een primaire werkelijkheid met vervolgens een subjectieve ervaring. Er zijn voorbeelden te over.

Dus hoe ziet die wereld van primaire kwaliteiten, dat wil zeggen de wereld van de hedendaagse wetenschap, er nu uit? Stelt u zich het volgende voor.
U pakt een liniaal, een klok, een weegschaal... eigenlijk kunt u ieder natuurkundig werktuig nemen dat u wilt gebruiken. Misschien heeft u wel een microscoop om de kleinste details te kunnen bekijken of een telescoop om dingen op grotere afstand waar te nemen. Daarbovenop zou u allerlei gereedschap kunnen hebben om dingen uit elkaar te halen zodat u kunt onderzoeken waar ze van gemaakt zijn. U meet alles en noteert de maten ordelijk. Uw gevoelens spelen geen rol, de regel is meten, classificeren en relaties vinden tussen maten en klassen.

Welnu, de wereld waarmee u eindigt is een veelal abstracte wereld van classificaties, nummers, verhoudingen en formules. Hij is abstract omdat hij niet rechtstreeks betrekking heeft op de ervaring van onze zintuigen en gevoelens –het is een wereld van de zogeheten primaire, en niet de secundaire, kwaliteiten. De huidige wetenschap kan slechts een beperkt deel van onze ervaring van de wereld tot in de kleinste bijzonderheden beschrijven. In de loop der tijd heeft een toenemend aantal mensen indelingen gemaakt om het kader van de moderne wetenschap op te eisen als de enige ware werkelijkheid waarbij al het andere uitgelegd dient te worden binnen dit raamwerk. De interne gevoelens en registraties die we hebben worden dikwijls gezien als subjectieve, secundair ontstane fenomenen die verklaard kunnen worden aan de hand van complexe biochemische interacties tussen de primaire kwantiteiten in onze hersenen en zenuwstelsels.

De hedendaagse wetenschap beweert vaak dat de werkelijkheid bestaat uit wat instrumenten meten –niet wat wij als levende werktuigen kunnen meten. Maar is dat echt zo? Zijn we bereid op die manier onze eigen ervaring niet ontvankelijk te verklaren en buiten beschouwing te laten?

Wellicht kunt u -op dit punt aangekomen -even pauzeren om hier op een heel andere manier naar te kijken. Stopt u nu met opzet en luister naar de geluiden om u heen. Wat kunt u horen? Mogelijk hoort u verkeerslawaai of het gedreun van een machine; misschien de stemmen van mensen of tonen van muziek; misschien zelfs natuurlijke geluiden, zoals vogels die zingen. Is het geluid hard of zacht?
Is het harmonieus of geeft het een wanklank? U zou om u heen kunnen kijken vanaf de plaats waar u nu zit. Wat voor kleuren ziet u? Zijn de kleuren ‘verwarmend’ of ‘verkoelend’? Zijn ze ‘licht’ of ‘donker’? Wordt u bewust van uw houding en de spanningen in uw lichaam. Hoe voelt u zich? Gespannen of ontspannen? We ervaren de wereld op velerlei wijze. Neemt u een ogenblik de rijkdom van onze innerlijke ervaring van de wereld in ogenschouw. Voor onszelf zijn deze dingen de ‘primaire’ werkelijkheid en in feite de meest natuurlijke plaats om te beginnen.

Zijn niet veel van de belangrijke zaken in het leven van deze innerlijke aard? Kwaliteiten als eerlijkheid, respect, vertrouwen, ontdekkingsgeest, een warme glimlach, zorg voor andere mensen. Deze kunnen zeker niet gemeten worden met een liniaal of een klok en toch zijn ze van fundamenteel belang tijdens ons hele leven.
Soms wordt het voorgesteld alsof de wetenschap en dit gebied van menselijke kwaliteiten volkomen afgescheiden zijn en niet gezamenlijk beschouwd zouden moeten worden. Maar is deze scheiding werkelijk valide? We zijn per slot van rekening één wezen.

De moderne wetenschap kijkt naar de natuur door het ‘venster’ van haar instrumenten.  Het reduceert de natuur tot een nummer. Onze zintuigen, gevoelens, instinct en geestkracht zijn de wetenschappelijke instrumenten voor ontdekking waarmee we van nature begiftigd zijn. Het zijn deze menselijke werktuigen die het leven rechtstreeks verkennen en waarmee we door middel van feitelijke ervaring onszelf kunnen ontwikkelen –mits we ze ontwikkelen en vertrouwen. De aanpak en vaardigheden van de wetenschap zijn oorspronkelijk gegroeid vanuit deze menselijke vermogens, maar veel van de moderne wetenschap heeft zich vervreemd van waarden en aangeboren menselijke vaardigheden als sensitiviteit, waarneming en meten. Gedreven door wedijver over datgene wat het als vooruitgang bestempelt, is een hardvochtige technologische wereld ontstaan die heel vaak juist die specifieke kwaliteiten en maatstaven vernietigt die ons menselijk maken.

Jazeker, we hebben veelvuldig ons voordeel gedaan met de wetenschap en haar inzichten in de werking van het natuurkundige universum zijn fascinerend en diepgaand. Maar als we kijken naar de ongelofelijke bouwkunst en de natuurlijke wetenschap van ons eigen menselijk ontwerp zien we dat deze in elk opzicht totaal adembenemend zijn. Van de microwereld van ieder der miljoenen cellen die voor ons werkt tot de buitengewone doelmatigheid van het menselijke hart en de ongelofelijke ‘technologie’ die toegepast wordt om te maken dat u in staat bent om dit artikel te kunnen lezen en begrijpen. Het zou moeten leiden tot een zekere nederigheid, zorgvuldigheid en verantwoordelijkheid bij iedere wetenschappelijke benadering en methodologie; de natuurlijke orde en gevoeligheid die het menszijn uitmaken zouden onze leidraad dienen te zijn.

Er is niets in de huidige technologie dat ook maar in de verste verte het bereik van de bekwaamheid en vermogens die wij bezitten, kan benaderen. Vaak behandelen we dit gegeven gewoontegetrouw, waarbij we ons niet ontvankelijk verklaren voor de buitengewone machinerie die we zelf zijn. Is het werkelijk zo verstandig om onze waardering voor onszelf en voor het universum terug te brengen tot datgene wat gemeten kan worden door instrumenten die in vergelijking met onze eigen aanleg grof zijn? Er is geen werktuig dat respect of liefde kan meten -maar wij kunnen dat wel.

Dit is niet simpelweg een filosofische beschouwing, want dit vraagstuk is van toenemend belang voor ons allen. In de voorbije eeuwen is het onderwerp geweest van veel debat en het wordt dat vandaag de dag steeds meer, om uitgesproken redenen. Het wetenschappelijke bewijs bevestigt dat we op de rand staan van massaal uitsterven van dier- en plantensoorten ten gevolge van ons voortdurende misbruik van het milieu; dat de uitputting van de ozonlaag in toenemende mate huidkanker veroorzaakt; dat besmettelijke ziekten opnieuw oplaaien. Het aantal problemen groeit bijna dagelijks. De wetenschap heeft hier veel over mee te delen, hoewel het publiek een groeiend wantrouwen in de deskundigen lijkt te hebben als het over deze kwesties gaat. In de wetenschappelijke wereld heerst het gangbare standpunt dat, als het publiek maar beter wetenschappelijk geďnformeerd zou zijn, alle angsten over deze problemen als sneeuw voor de zon zouden verdwijnen.

Er is een nieuwe wetenschappelijke blik nodig die het beste uit de bestaande wetenschappelijke en technologische vooruitgang verenigt met een wetenschap die rekening houdt met de volledige ervaring van onszelf en van al wat leeft. We hebben een wetenschap nodig die gelijktijdig naar gevoel en weten kijkt, een wetenschap die het aangeboren karakter van ontdekking en onderzoek naar de doelstellingen en de werking van het leven belichaamt om op die manier de onschendbare rechten en werking van alle levende dingen te respecteren en evenzeer te begrijpen.

Het bouwen van deze nieuwe wereldvisie op de wetenschap zal dus in onszelf moeten beginnen. Iedereen kan het eens zijn met de natuurkundige metingen van de wetenschap, maar als het aankomt op bedrevenheid in de wetenschap van menselijke gevoeligheid, wordt het een heel andere zaak. Dat vergt training en persoonlijke ontwikkeling op vele gebieden waarmee de wetenschap van vandaag totaal niet vertrouwd is.

We worden allemaal geboren met het latente vermogen tot onbevooroordeelde gevoeligheid. Om dit vermogen nauwkeurig en nuttig te kunnen laten zijn moet het echter geoefend en verfijnd worden als onderdeel van een persoonlijke ontwikkelingsreis. Het beginpunt ligt niet eenvoudigweg bij het verzamelen van zintuiglijke waarnemingen; het is veeleer de levende appreciatie voor de natuurlijke ordening van al wat leeft en de uitdrukking daarvan in de menselijke systemen en vermogens. De werkelijkheid van deze ordening is geen kwestie van theoretisch debat maar eerder een zaak van actuele ervaring van waaruit het weten schappelijk bewijs natuurlijk ontstaat.

We dienen door verschillende ogen naar de wereld en, als allerbelangrijkste, naar onszelf te kijken. Er zijn nieuwe terreinen van kennis nodig zoals de wetenschap van het gevoel, de wetenschap van waarden, de wetenschap van het nstinct en de wetenschap van het denken, elk voortkomend uit het natuurlijke wetenschappelijke instrumentarium dat binnenin ons huist. Deze nieuwe wetenschappen zullen volledig rekening houden met de feitelijke observaties van de huidige wetenschap, maar ze zullen op zichzelf niet theoretisch zijn in hun opbouw. Ze zullen voortkomen uit de levende ervaring en natuurlijke training van deze menselijke vermogens –waarbij bekwaamheid gemeten zal worden in termen van door en door persoonlijke ontwikkeling, verdienste en menselijkheid. Is dat niet het doel van ons leven?

Dr.Chris Gordon

Copyright © 2001-2019 De Template Stichting, alle rechten voorbehouden.